كنگره بزرگداشت مقدس اردبيلى ( 1375 ش : قم و اردبيل )
35
محقق اردبيلى ( فارسى )
براى سيدى از اهل استحقاق مراسلهاى به شاه عباس نوشت و در عنوان او نوشته بود ايها الاخ چون آن را ديد آن مراسله را ضبط كرد و گفت آن را در كفن من بگذاريد تا با نكير و منكر « 1 » احتجاج كنم كه مقدس به من اخ نوشته است و مرا باخوت قبول كرده . و اما تأليفات آن جناب پس از آن جمله است كتاب آيات الاحكام كه مسمى است به زبدة البيان ، و كتاب مجمع الفائدة و البرهان كه شرح ارشاد علامه است و صاحب لؤلؤ گفته كه شرح ارشاد را از اول تا آخر عبادت نوشت و از متاجر تا اول نكاح نوشته و از كتاب صيد و ذباحه تا آخر كتاب نوشته و اما آنچه متعلق به نكاح و توابع آن است از ظهار و لعان و ايلاء و طلاق و خلع و مبارات و نحو آنها پس نديديم آن را و نشنيديم و ظاهر اينكه همين قدر در قالب تصنيف درآمد ، و از جمله تأليفات او كتاب حديقة الشيعة است و بعضى گفتهاند كه آن كتاب از مقدس نيست و اين سخن را نسبت به علامهء مجلسى دادهاند و اين غلط است و انكار مجلسى معلوم نگرديده و جمعى بسيار از اعيان علما شهادت بر آن دادهاند كه اين كتاب از مقدس اردبيلى است مانند صاحب حدائق و شيخ عبد اللّه بن صالح و شيخ سليمان بن عبد الله ماحوزى و غير ايشان و از جملهء تأليفات او حاشيهء بر شرح مختصر اصول عضدى است . فى الحقيقة محقق و مدقق بوده و در هر مسأله بديهيه تشكيك كرده رحمه اللّه تعالى . « 2 » * * * * قال الميرزا محمّد باقر الموسوى الخونسارى م 1313 صاحب الروضات رحمه اللّه : العالم العلم الفقيه المتكلّم المقدّس الصّمدانى ، مولانا أحمد بن محمد
--> ( 1 ) . در اصل : تا با خدا احتجاج كنم . ( 2 ) . قصص العلماء ، ص 342 ، و نيز نگاه كنيد به كتاب ديگر صاحب قصص العلماء به نام تذكرة العلماء ص 42 ، چاپ مشهد .